Kahramangiller

Geek Terminoloji – Çizgi Roman Jargonu

Çizgi roman dünyasına aşina değilseniz, ancak çevrenizde ilgili insanlar varsa, onların yanındayken konuşmalarına yabancı kalabilirsiniz. Eğer bu dünyaya giriş yapmak isteyenlerdenseniz, şu anda bilmediğiniz veya anlamadığınız terimlerin sizi durdurmasına izin vermeyin. Bu yazıda en çok kullanılan çizgi roman kavramlarından bahsedip, sizin için bu geçişi biraz kolaylaştırmaya çalışacağım.

Daha fazla zaman kaybetmeden, hemen başlayalım.

Story Arc

Story arc, kendi dilimizde hikaye örgüsü olarak bildiğimiz kavramdan pek de farklı değil. Çizgi romanlar, yayınlandıkları süre içerisinde çoklukla aynı ana karakterler etrafında dönseler de, hikayeler dönem dönem değişir. Ve her yeni hikaye, yeni bir story arc olarak adlandırılır. Dizilerdeki sezon kavramı gibi de düşünebilir. Her olay örgüsünün belirgin bir teması ve bir de finali vardır.

the-other

Sıklıkla arc olarak da denk gelebileceğiniz bu kavram, çok fazla sayısı olan bir seride yolunuzu bulmanıza yardım eder aslında. İnternette, bir seriye önemli detayları kaçırmadan en çabuk nasıl yetişeceğinizi anlatan okuma listeleri bulabilirsiniz. Bu listeler, sırasıyla okumanız gereken arcları belirtir. Kafa karışıklığını önlemek için şuna dikkat etmek gerekir ki bazı serilerde arclar kendi ismine sahip olabilirken (örnek: Iron Man: Extremis) bazı seriler özel bir isimlendirme yapmadan asıl isimleriyle yollarına devam eder. (örnek: Image Comics’ten geçtiğimiz çarşamba 32. sayısı çıkmış olan SAGA)

Hiatus

Çizgi romanı hazırlayan ekip tarafından genellikle iki arc arasında verilen ara. Bu aranın ne için kullanıldığı, ekibin kendi tercihine göre şekillenir. Bazı ekipler verilen arayı yeni sayıları hazırlayıp bitirmek için kullanırlar, dolayısıyla “ara” olarak adlandırılan bu süre bizim için tatil, ekip içinse asıl çalışma sürecidir.

Hemen hemen sevdiğim tüm seriler bu tarzda çalışıyor olsa da, bunun okuyucu için büyük bir dezavantajı var. Seriyle ilgili bir şeyi beğenmezseniz, bu beğenmediğiniz şey o arcın sonuna kadar çok büyük ihtimalle düzelmeyecektir. Çünkü yollanılan eleştiriler yerine ulaşsa da, ekip için ciddiye alıp uygulamaya koymak bir sonraki araya kalır. (Tabi eğer eleştiriye göre değişiklik yapmaya razı bir yazar/çizerden bahsediyorsak)

hiatus

Serinin kendi dinamiğine göre ara verme periyodu ve bu aranın uzunluğu değişse de, fikir vermesi açısından şu örneği verebilirim. Image Comics’ten çıkan seriler genellikle 5-6 sayıda bir ara verir. Bu da demektir ki her story arc 5 ya da 6 sayı (dolayısıyla da aylık serilerde 5 ya da 6 ay) sürer. Takip ettiğiniz seri ise, özel bir durum olmazsa yeni sayısıyla 4 aylık bir aranın ardından raflardaki yerini alacaktır. Yine de takip ettiğiniz seri hangi yayınevine aitse internetten yayın takvimine bir göz atıp değişken durumlardan haberdar olabilirsiniz.

Eğer hali hazırla devam etmekte olan bir seriye başlamak istiyorsanız, serinin vereceği arayı kovalamanızı öneririm. Fazlaca sayısı olan bir seriye yetişmek için en güzel zaman budur. Bir başka önerim ise, uzun bir hiatus sonrası yayınlanan ilk sayıyı okumadan önce son bir kaç sayıyı şöyle bir gözden geçirmenizdir. Aksi halde araya giren aylar bazı şeyleri unutmanıza neden olabilir, kopukluk yüzünden de yok yere seriden uzaklaşabilirsiniz.

Trade Paperback

Trade, TPB veya TP olarak da rastlayabilirsiniz. Yayınevi tarafından bir arcın (genellikle 5 veya 6 sayının) bir kitapta toplanıp yeniden basılması. Yani bizim bildiğimiz şekliyle; cilt. Ancak cildin dilimizdeki karşılığına aykırı olarak TPB sert bir kapağa sahip olmaz, hatta kolaylıkla eğilip bükülebilir. Boyut olarak biraz daha küçülmesi dışında içerdiği sayılarda herhangi bir değişiklik yapılmaz. Bazı TPB’lere mektup köşeleri dahil edilmez. Bazı TPB’ler ise fasiküllerde yer almayan ekstra çizimleri, röportajları veya karakterlerin konsept tasarımlarını barındırır. Ülkemizde düzenli olarak sayıları bulmak zor olsa da, hemen her serinin ciltlerine kitapçılarda rastlayabilirsiniz.

trade-paperback

Türkiye’de bir TPB orijinal dilinde 40-45 TL civarındayken Türkçe’ye çevrildiyse bu fiyat 25-30 TL’ye düşer. (indirim zamanlarında 20’yi bile görür üstelik) Ancak şunu da göz önünde bulundurmak gerekir ki, çoğu çizgi roman dükkanı satış yaparken günlük kurdan hesaplama yapar. Bu da orijinal sevdalısıysanız borsayı daha da yakından takip etmenize ve cebinizin epey bir yanmasına sebep olur.

Bu yazı, "Geek Terminoloji" adlı yazı dizimizin bir parçasıdır.

Yorumlar

  • Hakkı Güneş Savran

    Öncelikle, oldukça bilgilendirici yazınız için teşekkür ederim. Yazınız gerçekten doyurucu olmuş.
    Benim merak ettiğim bir konu var. Ülkemizde çizgi romanlar (gerek Amerikan menşeili Marvel ve Dc Comics gerek İtalyan menşeili Bonelli Comics olsun) genelde cilt olarak (yazıdan öğrenmiş olduğum tabirle Trade Paperback) yayınlanıyor. Bunun sebebi, ülke olarak çizgi roman okuma konusundaki oran düşüklüğü nedeniyle fasikül şeklinde satışın çeşitli sebeplerle (ekonomik, lojistik vb.) tercih edilmemesi midir? Ya da, yine ülke olarak çok okunmadığı için, çizgi romanların fasikül halinde güncel olarak takip edilmemesi ve bundan dolayı yayın evlerinin cilde yönelmesi midir? Fakat hatırladığım kadarıyla, 90ların sonunda, fasikül halinde Spiderman serileri vardı. O yıllarda çizgi romana talep daha mı çok olduğu için fasikül olarak yayınlanma söz konusuydu? (Yine 90 ortalarında Milliyet gazetesi, Teksas, Tommiks vb. çizgi romanları bedava olarak vermekteydi. Bu durum belki de o yıllarda çizgi romana daha çok talep olduğunun bir göstergesiydi.)
    Sizin de bu konudaki görüşünüzü öğrenebilirsem çok sevinirim.

    • Merhaba, ben de öncelikle güzel yorumunuz için teşekkür ederim. Amaç zaten yardımcı olmasıydı, olduğuna çok sevindim.

      Şimdi, “bunun asıl nedeni şudur” şeklinde iddia edebileceğim kesin bir bilgiye sahip değilim. Ama kendi yaşadıklarımdan yola çıkarak tahminlerimi söyleyebilirim. Ben takip ettiğim serilerin koleksiyonunu TPB olarak yapıyorum. Bunun öncelikli nedeni, yer sıkıntısıydı. Misal, bir serinin 140’ın üzerinde fasikülünü evde hakkıyla saklayacak bir yerim yok. Bir diğer sebep ise, maddi sıkıntı. Şöyle ki, Türkçe’ye çevrilmemiş bir fasikülün Türkiye’deki dükkanlardaki fiyatı ortalama 12 TL. Varyant kapaklarda daha bile fazla. Bu hesapla bir arc, yani diyelim ki 5 fasikülün fiyatı 60 TL yapıyor. Aynı sayıları barındıran bir TPB’yi ise, doların da durumuna göre yeri geliyor 45-50 TL’ye bulabiliyorsunuz. Tek seferde 10 TL kar etmek çok önemli gibi görünmeyebilir, ama düzenli olarak çizgi roman alan bir insan için inanın çok farkediyor.

      Bir yandan şöyle bir sıkıntı da var ki, fasikül olarak biriktirmeye başladığınız bir seri, ilgi görmediğinde bir anda Türkiye’ye getirilmemeye başlıyor. (Image Comics’ten çıkan Copperhead’de tam olarak bunu yaşadım) Ve siz, dükkanlarla sadece sizin için getirmeleri konusunda anlaşmak zorunda kalıyorsunuz. Bu da, normal nakliyat süresini değiştirebiliyor. Siz aylık çıkan bir seriyi ancak 2 ayda bir bulup satın alır hale geliyorsunuz.

      Bir yandan yazıda da belirttiğim çeviri-orijinal arası fiyat farkı durumu var tabi. Ne yazık ki ülkemizde her ay düzenli olarak Türkçe’ye çevirilen fasiküller oldukça az. Bu da bir sıkıntı tabii.

      Dediğiniz gibi, benim de evimde gazetelerden toplanmış çizgi romanlar mevcut, özellikle de Tommiks ciltlerim (yanlış olmasın, sanırım Hürriyet vermişti bir dönem cilt olarak) en kıymetlilerden. Sahip olduğum sınırlı sayıda Türkçe çizgi romandan hatta. Keşke bugün de hala bu kadar kolay ulaşılabilir olsa çizgi romanlar. Ancak modern akım çizgi romanlar, geleneksel Tommiks & Teksas’lar kadar geniş, yediden yetmişe bir ilgi görmüyor diye düşünüyorum. Yani, Tommiks’i benden daha büyük bir ilgiyle takip etmiş olan dedeme, Chew’u anlatamamam gibi mesela.

      İnsanlar bunun gibi nedenlerden dolayı fasiküllere gereken ilgiyi göstermeyi bırakmış, bu da söylediğiniz duruma yol açmış olabilir diye düşünüyorum özetle. Sizin de ekleyecekleriniz varsa dinlemek isterim.

      • Hakkı Güneş Savran

        Maddi sıkıntılar, fasikül-cilt alımı dengesinde bahsettiğiniz durumun kesinlikle önemli sebeplerinden biri bence de. Zira sıkı çizgi roman takipçileri açısından, sürekli fasikül almak maddi olarak oldukça zorlayıcı.

    • Merhaba Hakkı, hemen aydınlatayım: Ülkemizde çizgi roman fasikülleri ISSN yani süreli yayın, trade paperback’ler ise ISBN yani bildiğiniz kitaptır. ISSN yayınların vergisi daha düşük olmasına rağmen (%1) aylık periyodlarla toplatılması gerektiğinden ülkemiz statükosuna uygun değillerdir. Bunun yerine ISBN olarak %8 vergiyle kitap formatında trade paperback basılır ve sonsuza kadar rafta kalır, zira artık bir dergi değil, kitaptır.

      Fasiküllerin ülkemizde şimdiye kadar denenmiş hiç bir versiyonu yeterli satışa ulaşamamıştır. Yanlış bilmiyortsam sizin bahsettiğiniz dönemde 1 Numara Yayıncılık tarafından basılan Spider-Man, X-Men, Batman ve Superman dergileri ilk başlarda en fazla 6’şar bin tiraj yapmış, fakat sürekli azalarak sonunda iptal edilmiştir.

      • Hakkı Güneş Savran

        Teşekkür ederim cevabınız için. Zira açıklamanız, sorumun tam olarak cevabı oldu.
        Dediğiniz gibi 1 Numara Yayıncılık’tan çıkmıştı bahsettiğim fasiküller. O zamanlar yaş olarak küçük olmama rağmen her ayın başında ve 15’inde büfeye gider (İzmit’te gazete satan küçük bir büfe vardı) sabırsızca çizgi roman gelip gelmediğini sorardım. Dediğiniz gibi bir süre sonra çıkmamaya başladı, sonra da neredeyse tamamen bitme noktasına geldi. Ama bugün, o günleri hatırlatan bir heves veya ilgi var gibi. Gelinen nokta çizgi roman çeşitliliği açısından sevindirici. Umarım bu durum artarak da devam eder.

        • Alperen Karamürsel

          Merhaba şuan izmitte hayalperest dışında başka çizgi roman satan yer var mı?

          • Hakkı Güneş Savran

            Hiç gitmemekle birlikte duyduğum kadarıyla Sembol Avm’deki D&r’da da çizgi roman varmış (zira artık İzmit’te yaşamıyorum).

  • teknik ve güzel bir yazı olmuş kaleminize sağlık.. 🙂

    • Çok teşekkür ederim. 🙂

  • http://www.nedir.net/cizgi-roman-jargonu.html

    http://www.altevren.net/attachments/article/139/Comics%20Alemine%20Giri%C5%9F%20Rehberi%20-%20G%C3%BCncel.pdf

    http://www.altevren.net/yazilar/cizgi-roman-yazilari/nedir/678-crossover-ve-event-nedir

    bazı bilgiler ekstra olarak eklenebilir bence yazıya genel hatları ile gayet başarılı bir yazı ancak bazı eksikleri var… Çünkü marvel ve dc comics serileri sıfırladılar. New 52 ve Marvel now denilen 2 ayrı yeni seri çıkarttılar. bunların içerisinde veya esi serilerde olduğu gibi crossover’lar ve event’ler gibi kavramlar eksik maalesef ve şu an araştırma yaptım ve bir kaç ayrı kaynaktan gördüğüm bilgilerle bu yazı daha da geliştirilebilir…

    Ceren Güzelgün

    Saygılarımla,
    Erhan ÖNDER

    • Merhaba, hemen aydınlatayım: Bir iki paragrafla özetlenmesi zor olan terimlerle ilgili ayrı Geek Terminoloji yazıları yazacağız (Grafik Roman, Crossover ve Cameo gibi terimler vb)

      • yukarıda yanıtladım cevabınız için teşekkür ederim…

    • Merhaba. Öncelikle bilgi verici yorumunuz için teşekkürler. Serkan’ın da dediği gibi bazı kavramları bir kaç paragrafta açıklayarak haksızlık etmek istemedik.

      Kendi adıma, örnekleriyle de birlikte kendi yazısını fazla fazla hak ettiğini düşündüğüm bir kavram. Zira yine dışarıda bırakmayı tercih ettiğim origin, crossover ve cameo da bu şekilde.

      Yine de bunların dışında eksikler elbette vardır, hatta yorumlardan da aldığımız geri bildirime göre ikinci bir yazı yazılabilir.

      • tabiki çok daha iyi olur ancak yazımızın devamını bekleyin veyahut bazı kısımlara değinmedik gibi bir eklenti yazıda çok daha akıcı ve anlamlı bir şey oluşur onu da ek olarak belirteyim istedim…