Süper Kahraman Filmleri Kimlere Yapılıyor?

2016’da gösterime giren süper kahraman filmleri tozu dumana kattı. Eş, dost, akraba demeden sosyal medyada birbirine girenleri ibretle izledik (Aferin size).

Açıkçası ben bu tartışmalarda başı çeken çizgi roman okurlarının aslında film yapımcılarının hedeflediği asıl kitle olmadığını düşünüyorum. Elbette kendimin de içinde olduğu bir kitle hakkında böyle bir iddia atıp da rakamlarla desteklemeden işin içinden çıkmak olmaz. Basitçe açıklamam gerekirse bu yazıda yapacağım şey; çeşitli kriterleri değerlendirerek çizgi roman okuyan kişi sayısına ulaşmak ve bunu filmlerin hasılatlarıyla kıyaslayarak “Bakın ben demiştim!” demek olacak. Tabi bu süreçte çizgi roman sektörünün bir-iki soğuk gerçekleriyle de yüzleşeceğiz. Buyrun başlayalım:

Not: Aslında bu yazının içeriği oldukça gecikmiş X-Men: Apocalypse – Analiz Tahmin ve Anekdotlar adlı yazımın bir bölümüydü. Ancak derdimi kısaca anlatamayacağımı fark edince, bu bölümün daha önceden yayınlanacak farklı bir yazı olmasına karar verdim. 

Çizgi Romanlar Kaç Para Ediyor?

Yazıdaki çizgi roman satışı rakamlarını Comichron adlı siteden alacağım. Comichron, başta Kuzey Amerika olmak üzere tüm dünyaya dağıtım yapan Diamond Comics’ten aldığı verileri derleyerek düzenli olarak paylaşan harika bir sitedir. Eğer ki konuya merakınız varsa bu siteyi mutlaka siz de takip edin. İlk bakışta biraz karmaşık gelebilir, ama genel yapısını çözdüğünüzde verileri karıştırmak hobiniz haline gelecektir, garanti ederim.

comic-store

Şu bilgiyi de vermeden geçmeyeyim: Tüm dünyanın orijinal çizgi roman dağıtımı da Diamond Comics’ten yapılmaktadır. Yani evden çıkıp Paralel Evren, Arkabahçe Yayıncılık ya da Büyülü Dükkan gibi yerel çizgi roman dükkanlarından İngilizce olarak satın aldığınız çizgi romanlar da Diamond Comics’in Kuzey Amerika satışlarına dahil edilmektedir. Bunlar dışında farklı dillere çevrilen çizgi romanların sayısı Kuzey Amerika çizgi roman sektörü yanında kuş kadar kaldığı için bu konuda bilgi bulmanız neredeyse imkansızdır. Kısacası; Amerikan kökenli çizgi romanlarla ilgili sayısal verileri değerlendirirken sadece Kuzey Amerika rakamları dikkate alınır. Bu yüzden yaptığım hesaplarda “Eee? dünyanın kalanını hesaplamadın ki!!!” diye itiraz etmenize gerek yok…

Hazırladığım ilk tabloda yıl bazında toplam çizgi roman satışları, o yıl sektörün cirosunu ve bu pastadan DC ve Marvel‘in paylarını bulabilirsiniz. Tarihi özellikle Batman Begins’in gösterime girdiği tarihten itibaren aldım ki, filmlerden sektörün nasıl etkilendiği hakkında genel bir yargınız oluşsun:

2005 -2015 Dönemi Çizgi Roman Satışları
Yıl Toplam Satış Sektörün Cirosu DC’nin Payı Marvel’in Payı
2005 76.13 milyon kopya¹ 475-550 milyon $² %32.96 %36.97
2006 81.85 milyon kopya¹ 575-640 milyon $² %34.47 %38.49
2007 85.27 milyon kopya¹ 660-700 milyon $² %31.92 %40.25
2008 81.34 milyon kopya¹ 680-710 milyon $² %29.94 %40.81
2009 78.4 milyon kopya 650-700 milyon $² %29.28 %40.47
2010 73.8 milyon kopya 660-690 milyon $² %30.39 %38.23
2011 77.2 milyon kopya 715 milyon $³ %31.41 %37.29
2012 86 milyon kopya 805 milyon $³ %31.94 %34.06
2013 91.8 milyon kopya 870 milyon $³ %30.33 %33.50
2014 92 milyon kopya 935 milyon $³ %28.86 %34.38
2015 98 milyon kopya 1.03 milyar $³ %25.75 %38.74
¹ Sadece Top 300’e giren çizgi romanların toplamıdır. Diğer çizgi romanların toplamı senesine göre bu sayının %10’unu aşmamaktadır.
² Bu dönemlerdeki verilerle gazete bayilerindeki satışlardaki iade faktörü sebebiyle tam rakam vermek olanaksız.
³ Dijital çizgi roman satışları dahil edilmiştir.

Bu tablodan çıkaracağımız sonuçlar şunlar olacaktır:

  • Sinema filmleri, son 10 yıllık dönemde çizgi roman sektörünün hacmini tam iki katına çıkarmış.
  • DC ve Marvel, toplamda çizgi roman sektörünün tamamını değil, 2/3’lük bölümüne tekabül eden %66 civarını elinde tutuyor. Ne olursa olsun, sahnede başka oyuncular da var.
  • Marvel, yüzde 4 ila yüzde 13 arasında değişen oranlarda her daim önde.
  • Marvel’in 2008 – 2012 arasında yayınladığı Phase 1 adı verilen filmler [Iron Man (2008), The Incredible Hulk (2008), Iron Man 2 (2010), Thor (2011), Captain America: The First Avenger (2011) ve Marvel’s The Avengers (2012)] pazar payında çok ciddi avantaj sağlamış.
  • Marvel’in 2013-2015 arası yayınladığı Phase II adı verilen filmler ise [Iron Man 3 (2013), Thor: The Dark World (2013), Captain America: The Winter Soldier (2014), Guardians of the Galaxy (2014), Avengers: Age of Ultron (2015) ve Ant-Man (2015)] rakibinin o dönemlerdeki en büyük kozu olan The Dark Knight Trilogy’nin bitmiş olmasına rağmen pazar payında azalma yaşamış, ancak sektörün cirosu genel olarak yükseldiğinden toplam kazancı yükselmiş.

Peki Süper Kahraman Filmleri?

Bu yazının amaçlarından biri, çizgi roman sektörüyle süper kahraman filmi sektöründe dönen kârı karşılaştırmak. Bunun için de yukarıdaki tabloda yer alan aynı 11 yıllık dönemde yayınlanan süper kahraman filmlerin üretim maliyetlerine ve Kuzey Amerika’daki hasılatlarına ihtiyacımız olacak. Bunun için de bir tablo hazırlayalım hemen:

2005 -2015 Dönemi Süper Kahraman Türü Film Hasılatları
Tarih Film Maliyet Hasılat
2005 Haziran Batman Begins 150 milyon $ 359 milyon $
2008 Nisan Iron Man 186 milyon $ 582 milyon $
2008 Haziran The Incredible Hulk 137 milyon $ 263 milyon $
2008 Temmuz The Dark Knight 185 milyon $ 1 milyar $
2010 Nisan Iron Man 2 170 milyon $ 623 milyon $
2011 Nisan Thor 150 milyon $ 499 milyon $
2011 Temmuz Captain America: The First Avenger 140 milyon $ 370 milyon $
2012 Mayıs The Avengers 225 milyon $ 1.51 milyar $
2012 Temmuz The Dark Knight Rises 275 milyon $ 1.08 milyar $
2013 Mayıs Iron Man 3 200 milyon $ 1.21 milyar $
2013 Haziran Man of Steel 225 milyon $ 667 milyon $
2013 Kasım Thor: The Dark World 150 milyon $ 644 milyon $
2014 Nisan Captain America: The Winter Soldier 170 milyon $ 714 milyon $
2014 Ağustos Guardians of the Galaxy 170 milyon $ 771 milyon $
2015 Mayıs Avengers: Age of Ultron 250 milyon $ 1.4 milyar $
2015 Temmuz Ant-Man 130 milyon $ 518 milyon $

Bu tabloya baktığımızda şu çıkarımları yapabiliyoruz:

  • The Incredible Hulk en başarısız, The Avengers ise en başarılı gişe yapan film.
  • Ancak filmlerin reklam ve tanıtım için ayrılan bütçeleri stüdyolarca açıkça paylaşılmadığından (Ciddi miktarlarda sosyal medya ve PR manipulasyonu yaptıkları biliniyor) Thor ve Captain America gibi filmlerin de çok ciddi kâr etmemiş olabileceklerini söyleyebiliriz.
  • Toplamda Marvel’in yanına bile yaklaşamıyor gibi görünse de, DC az sayıda filmine rağmen ORTALAMAYA VURURSAK Marvel’den daha kârlı.

Bu iki tablonun bize sunduğu bilgiler ışığında ilk kıyaslamamızı yapalım:

İki Sektörü Kıyaslayalım

Çizgi roman sektörü, 2005-2015 yılları arasındaki dönemde 8 milyar 345 milyon ciro yapmış. Bunun ortalama %37,56‘sına denk gelen 3 milyar 134 milyon $ bölümü Marvel, %30,93‘üne denk gelen 2 milyar 581 milyon $ bölümü ise DC Comics‘e ait. İlk bakışta bu rakamlar size uçuk ve oldukça kâr etmiş gibi gelebilir, ancak sektörün üretim masraflarını da unutmamak gerekir. Bunlar 3 kaleme ayrılır:

  1. Artistik Maliyet: Eğer rock yıldızı seviyesinde bir yazar ya da çizer tarafından yapılmıyorsa, yazar, kurşun kalemci, çinici, renklendirici ve kaligrafi maliyetleri sayfa başına 600 ila 1.000 $ aralığında seyrediyor. Yani 20 sayfalık bir fasikülün artistik maliyetinin 12 bin ila 20 bin $ civarı olduğunu varsayabiliriz.
  2. Matbaa Maliyeti: Bu kalem çok değişken, zira ne tür kağıt kullanılacağından kaç adet basılacağına kadar maliyeti etkileyen birçok faktör var. Ancak Türkiye’deki şartları değerlendirip Amerika’daki çok daha oturmuş şartlara uyarlarsak sayı başına 10 ila 20 ¢ civarı matbaa masrafı olduğunu çıkartabiliriz. 2005-2015 yılları arasında Kuzey Amerika’da 921 milyon civarı çizgi roman satıldığını göz önüne alacak olursak tüm sektör için 92 milyon $ civarı bir matbaa maliyeti karşımıza çıkıyor. Elbette enflasyon vesaire hiç hesaplanmadı burada.
  3. Dağıtım Maliyeti: İşte dananın kuyruğunun koptuğu yer burası. Zira Kuzey Amerika’da tekelleşmiş dağıtımcı Diamond Comics’in kârın %60’ını aldığı söyleniyor. Marvel ve DC gibi birkaç milyon satan kuruluşların pazarlık payları var mıdır ya da onlara özel fiyat uygulanmakta mıdır bilemiyorum. O yüzden elimdeki tek kesin veri olan yüzde 60 ile hesaplarımı yapacağım.

inking

Müsaadenizle, hesaplarımı yaparken artistik ve matbaa maliyetlerine hiç girmeyeceğim. Zira çizgi romanların her fasikülde 10 ila 14 sayfa arası reklam aldığını görüyoruz. Bunun da yılda ortalama 80 milyon ünite satan bir sektörde artistik ve matbaa masraflarını fazlasıyla karşılayacak, hatta kâra bile geçirebilecek bir rakam olduğunu varsayarak bunları hesaba karıştırmayacağım. Ancak dağıtım masrafları gerçekten bel bükücü. Bu çerçevede 2005-2015 yılları arasında dağıtım masrafları da hesaba katarsak:

Marvel‘in 1 milyar 253 milyon $, DC‘nin ise 1 milyar 32 milyon $ kâr ettiği sonucuna varabiliriz. Elbette bu rakamlar sadece çizgi romandan edilen kâr, bunun çizgi filmi, başka dillere çevrilen çizgi romanları, oyuncağı, ayakkabısı, atleti, donu, yatak örtüsü, perdesi, kalemi, defteri, çıkartması gibi ıvır zıvırı bu yazının konusu değil.

Gelelim sinema sektörüne: 2005-2015 yılları arasında Marvel filmlerinin 7 milyar 705 milyon $ hasılatı var. DC filmleri ise rakibinin üçte biri kadar varlık göstermelerine rağmen 3 milyar 106 milyon $ hasılat yapmış. Peki bu rakamların ne kadarı kâr?

Marvel 12 film için 2 milyar 78 milyon $, DC ise 4 film için ise 835 milyon $ harcamış. Elbette filmlerin reklam / tanıtım maliyetleri de var, ancak ben bu rakamları filmlerin içine alınan sponsorluklar ve gizli reklamlarla kafa kafaya getirildiğini varsayarak hesaba katmayacağım. Ancak bir de filmlerin dağıtım maliyeti var ki, bunu hesaba katmadan edemeyiz! Bu maliyet ülkeden ülkeye değişebiliyor, ancak stüdyonun kârı, hasılatın %55‘i civarına denk geliyor.

Tüm masrafları da düşünce Marvel‘in 12 filmden 2 milyar 708 milyon $, DC‘nin ise 4 filmden 1 milyar 249 milyon $ kârettiği sonucuna ulaşıyoruz. Bu verileri bir tabloda toparlayacak olursak:

2005 -2015 Dönemi Çizgi Roman ve Sinema Sektörü Kâr Kıyaslaması
Şirket Çizgi Roman Kârı Sinema Kârı
DC 1 milyar 32 milyon $ 1 milyar 249 milyon $
Marvel 1 milyar 253 milyon $ 2 milyar 708 milyon $

Gördüğünüz gibi; sinema sektörü oldukça kârlı. 11 yıllık süreçte 12 film gösterime sokan Marvel’i bir kenara bırakıp sadece DC’ye bile baksak hepi topu 4 filmle çizgi romanlardan daha fazla kâr ettiğini görüyoruz.

Yorumlar

  • Engin Karakullukçu

    Değinilen noktalar oldukça güzel. Bir mesele daha var onu da dilim döndüğünce açıklayayım. Kendimden örnek verecek olursam; çok hardcore olmasa da iyi bir çizgi roman takipçisi olduğumu düşünüyorum. Ancak özellikle Marvel’ın “The Avengers” sonrası atağa geçtiği dönemlerde çizgi romanların da sinemaya uyarlanma, sinemadaki faktörlere ayak uydurma durumu bendeki çizgi roman alma hevesini söndürüyor. Sürekli yenilenen evrenler, beyaz perdedeki triplerine ve tiplerine giderek benzeyen karakterler… Yani uzun lafın kısası iş biraz kolaya kaçma oluyor. Hee film tuttu dur kitapları da o ayarda yapalım kafası (mesela Civil War kitaplarının kapaklarına film görselinin konulması gibi). Demem o ki çizgi roman olayında da artık orjinal iş üretme kaygısından çok filmleri izleyeni çekelim kaygısı başladı, bu da iyi işler çıkmasının önünde ciddi bir engel. Bir nevi kendi topuklarına sıkıyorlar zira Spielberg demişti sanırım “süper kahraman filmleri bir dönemin western filmleri gibi, elbek sonları gelecek” diye. O son geldiğinde de gidişat böyle devam ederse kimse çizgi romana dönmek istemeyecek. He filmleri takip etmiyor muyum? Tabiki ediyorum. Ama elime çizgi roman alınca “heh işte olay bu” diyebilmenin keyfi ayrı. Umarım o keyfimiz yalan olmaz.

    • Doğru, ancak filmler sayesinde tekrar gündeme gelen Vision’un serisi çok ama çok orijinal bir seri mesela. Arada bunun gibi çok iş de çıkıyor. Bir teselli olaraktan 🙂

  • Süha Başaran

    Elinize sağlık gayet aydınlatıcı bir yazı olmuş. Ben sektörler arasında bu kadar uçurum olduğunu bilmiyodum.

    • Sayıları karşıma alıp bu yazıyı alana kadar ben de orantıyı 1/4 gibi düşünüyordum açıkçası 😀

  • Doğancan Gedik

    Yazı çok güzel olmuş,çizgi roman okumaya filmler sayesinde başladım ben de,keşke filmleri izleyip beğenen herkes bir çizgi romana da baksa,göz gezdirse.Ayrıca şu resimdeki batman göndermesini de anlayamadım,açıklayabilir misiniz :/

    • Resim Batman: Ölümcül Tasarımdan alıntı. Herkes Joker’in gülme gazı etkisindeyken orada somurtan Batman aslında bir dönem sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan “August Landmesser”i sembolize ediyor: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fc/August-Landmesser-Almanya-1936.jpg

      Burada vurgulamaya çalıştığım nokta herkesin filmlerle galeyana geldiği şu dönemlerde benim onlara katılmadığım idi 🙂

      • Doğancan Gedik

        O çizgi romanı okumuştum fakat göndermeyi anlamamıştım teşekkürler 🙂