Geek Terminoloji – Space Opera Nedir?

“Space opera” ya da Türkçe karşılığıyla “uzay operası”, bilimkurgunun en popüler alt türüdür. Günümüz tarihine yakın örnekleri de olmasına rağmen space opera hikayeler uzak gelecekte konumlandırılır. Devasa galaktik imparatorluklar, aşırı gelişmiş teknoloji, farklı yabancı medeniyetler ve büyük işler başarması beklenen seçilmiş kişiler space opera’lara dekor oluşturan elementlerdir. Evet, bunları dekor olarak tabir etmek yanlış değildir, çünkü space opera’larda bunlardan ziyade, karakterlerin birbirleriyle olan ilişkileri ön planda tutulur.

Space opera’larda iyilik ve kötülük gibi kavramlar tıpkı bir melodramda olduğu gibi keskin çizgilerle ayrılır. İnsanı derinden etkileyen duygular irdelenir ve hiç durmaksızın başına neşeli ya da hüzünlü olaylar gelen, yer yer basmakalıplaşan karakterler görülür. Yine melodramlarda olduğu gibi, tüm hikayenin bir aşk üstüne kurulmuş olması space opera’larda ender görülen bir durum değildir.

Normalde bilimkurgu türünde bilimsel olarak açıklanamayan güçler ve büyü pek yer bulabilen şeyler değildir. Ancak space opera türü yapımların bu konuda pek kaygıları yoktur. Bu sebeple Star Wars ve Dune gibi birçok space opera, bazı bilimkurgu takipçileri tarafından bilimkurgu janrının dışına itilmeye çalışılır. Ancak şunu da unutmamak gerekir ki;

“Yeterince gelişmiş bir teknoloji, büyüden ayırt edilemez.”
Arthur C. Clarke

Space opera'ların popüler olmasında Star Wars'un katkısı büyüktür.

Space opera’ların popüler olmasında Star Wars’un katkısı büyüktür.

Her ne kadar erken space opera örnekleri 1800’lü yıllara kadar uzanıyor olsa da, günümüzde tanımladığımız terimi tam olarak karşılayan eserler 1920’li yıllarda pulp magazinlerde ortaya çıkmış ve oradan da çizgi romanlara yayılmıştır. Türü popüler kültüre taşıyan en önemli eser ise George Lucas’ın yapım ve yönetimini üstlendiği, 1977 tarihli Star Wars Episode IV: A New Hope’tur.

Sabun ve At

Terim olarak ilk kez zikredilmesi 1941 yılını bulan space opera’nın kökeni, bizim dilimize “pembe dizi” olarak girmiş “soap opera”ya dayanmaktadır. Soap opera’nın ilk örnekleri 30’lu yıllarda yayınlanan radyo şovlarıdır. “Soap” yani “sabun”, dinleyici olarak ev hanımlarını hedefleyen söz konusu radyo programlarında sürekli sabun ve deterjan reklamlarının yapılması sebebiyle gelir. Ev hanımlarının o dönemler bir yandan ev işlerini yaparken radyodan bu tür şovları dinledikleri varsayılmıştır. “Opera” ise bu şovlardaki senaryoların tıpkı klasik bir opera senaryosunda olduğu gibi melodramik yapılarına bir göndermedir.

Bir yerde space opera olarak adlandırdığımız şey, soap opera türü bir hikayenin arkasıne uzay dekoru koymaktan ibaret sayılabilir (Bu konuya tekrar döneceğim).

Bir soap opera dinleyicisi ev hanımı (solda) ve 1926 yapımı bir horse opera olan 3 Bad Men'den bir sahne

Bir soap opera dinleyicisi ev hanımı (solda) ve 1926 yapımı bir horse opera olan 3 Bad Men’den bir sahne

Space Opera teriminin şekillenmesine bir katkı da, sessiz film dönemlerinde çekilmiş olan, hepsi benzer hikaye formülüne sahip vahşi batı temalı filmleri tanımlamak için kullanılan bir terimden gelmektedir; “horse opera” ya da Türkçesiyle “at operası”. Ancak horse opera, daha önce zikredilmiş olmasına rağmen space opera gibi iyi tanımlanmış ve oturmuş bir terim değildir. Bu yüzden western’in bir alt türü olarak pek kabul görmez (Fırsattan istifade horse opera’dan da bahsetmiş oldum, çok mutluyum!).

Bu yazı, "Geek Terminoloji" adlı yazı dizimizin bir parçasıdır.

Yorumlar