Kahramangiller

Jules Verne Tarzı Kötülük: Doktor Ox’un Deneyi

Jules Verne… Bu ismi yazarak bir konuya giriş yapmak evvela ceketimizin düğmesini iliklemeyi gerektirir. Çoğumuzun çocukluk döneminde okuduğu en heyecanlı ve keyifli kitapların altında genelde bu isim bulunur. Mesela Ay’a Yolculuk ya da Denizler Altında Yirmi Bin Fersah gibi. Onun hayal gücüne teslim olduktan sonra okurun gözünü hangi akıl almaz macerada açacağı bilinmez. Ama Jules Verne söz konusu ise yüzü gülen taraf o meraklı ve maceraya aç küçük çocuk olacaktır. Yukarıda saydığım iki kitaba daha bir sürü ekleme yapabiliriz. Ama eminim büyük çoğunluğun aklına Doktor Ox’un Deneyi kitabı gelmeyecektir. Yazarın diğer kitaplarına nazaran pek fazla bilinmeyen bir eseri. Bunda diğer hepsinden farklı bir olay anlatıyor oluşu büyük etken. Zira burada JV usulü bir kötülük anlatısı, kontrolden çıkan bir bilim adamı var.

Kendi Halindeliğin Bu Kadarı…

… dedirtecek bir kasabada geçiyor hikaye. Quiquendoneda durum cidden böyle. Kasaba halkı o kadar kendi kendine yaşıyor ki bütün ülkenin kendilerinden haberi olmadığı hatta haritalarda bile yer almadığı doğrudur.  Bütün kıtaya kıyasla bir kaç yüz yıl geriden yaşıyorlar resmen. Her türlü heyecanın, arzunun, hırsın, çabanın kasaba kapısının dışında kaldığı bir yer. Adeta sessizlik cenneti -ya da cehennemi- diyebiliriz burası için. Lakin günlerden bir gün Doktor Ox adında bir bilim adamı çıka gelir. Kasaba halkına reddetmek istemeyecekleri bir teklifte bulunur.

Daha önce denenmemiş ve bütün ülkede ilk olacak bir aydınlatma teknolojisi için Quiquendone kasabasını pilot bölge olarak kullanmak istediğini söyler. Herhangi bir ekonomik sıkıntı çıkmayacak. Her şeyi Doktor Ox finanse edecek. Bu durumda sadece belediye başkanına bir “karar” vermek kalır. Karar kelimesinin ne kadar önemli olduğunu kitabın daha ilk bölümünde anlayacaksınız. Şöyle örnek vereyim; tüm kent halkını hayatı için risk olan yıkılmak üzere olan bir bina düşünün. Yıkılacak mı yoksa onarım yapılma ihtimalleri mi değerlendirilecek. İşte bunun kararını vermek belediye başkanı için o kadar zordur ki yıllardır bina o tehlikeli haliyle durur.

Bu karar verme süreci üzerinden ilk paragrafta değindiğim kendi halinde olma, umursamama, heyecan duymama durumu ile ilgili yeterli bir örnek olacaktır sanırım.

Doktor Ox'un Deneyi

Yazar Jules Verne

Akla Gelen İlk Kötülerden

Bilimsel çalışmalar yapacağını söyleyerek gelen bir bilim adamı. Hayattan anladıkları şey nefes alıp vermek olan bir kasaba halkı. Kötü adamımızın emelleri için bulunmaz bir fırsat. Kitap içerisinde kötülük anlatısı var lakin bu öyle kalpsizce işlenen, soğukkanlılıkla yapılan bir eylem değil. Kitabın büyük bir kısmını resmen gülerek okudum. Anlatım tarzı son derece komik ya da trajikomik diyeceğimiz eser içinde absürt anlar bitmek bilmiyor. Özellikle kasabanın kendisi kelimenin tam anlamı ile umutsuz vaka. Halkı Flaman olan Quiquendone adlı şehir hayali bir mekan. Yazarın kendi hayal ürünü, tıpkı gerçek olamayacak halkı gibi. Adamlar o kadar ‘yoklar’ ki dış dünya diye bir şeyden haberleri yok neredeyse.

Akla gelen kötü adam modellerini sayacak olsak illa ki içlerinden birisi de Doktor Ox’un özelliklerine sahip olurdu: çılgın bilim adamı. Yalnız buradaki kötü adam çılgın kelimesinin hakkını veriyor. Koskoca bir halkı kontrol altına almak hatta bir çeşit hipnoz denemesi yapmak için kobay olarak seçer. Kitle üzerinde tam kontrolü geçtim istediği şekle sokmaya çalışıyor. İnsanların iradesini hiçe sayarak istediğini almak için burada diyebiliriz.

Bir çeşit…

… kara mizah. Kitap, barındırdığı ögeler itibari ile bilimkurgu türüne yakın bir seyir izliyor. Ama illa ki bir sınıflandırma yapacak olsam kesinlikle kara mizah, hiciv derdim. Yaşasan olaylar maruz kalan herkesin yaşamını tehdit edecek seviyede. Ancak öyle bir anlatılmış ki fıkra misali. Bunun yanı sıra arka planda politik bir iktidarsızlık anlatısı da var. Karar verme yetisinden aciz bir yönetici söz konusu ve yaşananlara onun iş bilmezliği sebebiyet veriyor birazda. Kim olursa olsun, dışarıdan gelen bir müdahale bu kadar kolay ve hızlı sindirilemez. Karar verme kısmında etken madde büyük ihtimalle “tamamen duygusal”. En sessiz sakin insanı bile harekete geçiren bir duygusallık.

Roman için çizilmiş bir illüstrasyon

Jules Verne denildiği vakit akan suların altında yirmi bin fersahlık bir durum var bünyemde. Ülkemizde büyük bir kitle tarafından çocuk macera kitabı yazarı olarak biliniyor. Bunu diyenlerin ağzına “bilimkurgu türünün ilk ve en özgün örneklerini veren yazar” lafı ile vurabilirsiniz. Adamın hayal dünyası ve ileri görüşlülüğüne şapka çıkartmamak elde değil. NASA’nın Saturn – 5 roketleri yazarın Ay’a Yolculuk kitabındaki roketten ilham alındı diyebiliriz. Gerisini varın siz düşünün.

Daha önce başka bir yayınevi tarafından basılmış olan bir kitap Doktor Ox’un Deneyi. Yazarın kitaplarını sevenlerin bir kısmının haberdar olmadığı bir eser açıkçası. Kötülük nasıl yapılır bir de Jules Verne’den dineyelim diyenler böyle gelsin. İş Bankası Kültür Yayınları tarafından modern klasikler -doğru yer direk klasikler olmalıydı- serisinde tekrar okuyucu ile buluşturduğu eseri bir çırpıda okuyacaksınız.

Yorumlar